MoIT đang chuẩn bị gói chính sách mới cho điện mặt trời mái nhà và pin lưu trữ, nhưng ưu đãi trực tiếp vẫn chưa chốt. Với hộ gia đình, PV vẫn là trụ cột tiết kiệm trước tiên.
VIR ngày 8/7 cho biết Bộ Công Thương (MoIT) đang chuẩn bị một gói chính sách mới để thúc đẩy điện mặt trời mái nhà, đồng thời mở rộng đầu tư vào pin lưu trữ và nghiên cứu giá điện theo thời gian sử dụng cho các khách hàng dân cư lớn. Điểm quan trọng là cơ chế ưu đãi trực tiếp cho rooftop solar vẫn chưa thể ban hành vì vướng nguồn lực ngân sách, dù các cơ chế pháp lý mới đã xuất hiện.
Thông điệp không phải là chờ pin lưu trữ rồi mới nghĩ đến điện mặt trời. Thông điệp đúng hơn là: PV mái nhà vẫn là lớp tiết kiệm đầu tiên, còn ESS chỉ nên được thêm vào khi nó giải quyết rõ một vấn đề cụ thể của hộ gia đình. Nếu mục tiêu chính là giảm hóa đơn điện, thì hệ thống phải bắt đầu từ dữ liệu tiêu thụ thật, khung giờ dùng điện và khả năng tự dùng ban ngày.
Bài báo nêu MoIT đã được giao xây dựng quyết định về ưu đãi cho rooftop solar, trong đó từng có hai hướng hỗ trợ: trợ cấp đầu tư một phần từ ngân sách nhà nước và cho vay ưu đãi để hộ dân lắp đặt pin mặt trời mái nhà. Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho biết ngân sách chưa sẵn sàng cho trợ cấp trực tiếp, còn câu chuyện chọn định chế tài chính cho vay ưu đãi vẫn đang bàn tiếp. Nghĩa là người mua nhà ở thời điểm này không nên đặt kỳ vọng đầu tư của mình vào một ưu đãi chưa có lịch ban hành.
MoIT cũng đang bám theo một hướng khác: thúc đẩy pin lưu trữ để phù hợp với hệ thống điện có tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng cao. Theo bài báo, kế hoạch điện quốc gia sửa đổi đặt mục tiêu phát triển khoảng 10.000–16.000 MW công suất lưu trữ đến năm 2030. Cơ quan điều độ cũng cho biết miền Bắc đang được ưu tiên trước vì căng thẳng cung-cầu lớn hơn, trong khi miền Trung và miền Nam hiện chưa có nhu cầu lưu trữ cấp bách như vậy.
Với hộ gia đình, chi tiết đáng chú ý là MoIT hiện chưa có kế hoạch áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng cho khách hàng dân cư. Khi chưa có biểu giá TOU cho hộ dân, giá trị của PV vẫn chủ yếu nằm ở tự dùng điện ban ngày và giảm lượng điện phải mua từ lưới. Nếu gia đình dùng nhiều điện vào tối muộn, pin lưu trữ có thể giúp dịch chuyển một phần sản lượng mặt trời sang buổi tối, nhưng ESS vẫn chỉ là lớp bổ trợ cho PV, không phải điểm xuất phát của quyết định đầu tư.
Một thay đổi khác trong bài là hệ thống điện đã đổi hình dạng phụ tải: trước đây đỉnh nhu cầu có thể xuất hiện cả giữa trưa và buổi tối, nhưng khi điện mặt trời tăng nhanh, đỉnh giữa trưa đã dịu đi và đỉnh buổi tối trở thành điểm căng chính của hệ thống. Với hộ dân, điều đó có nghĩa là một mái nhà lắp PV tốt sẽ có lợi nhất khi khớp với các phụ tải ban ngày như điều hòa, bơm nước, máy giặt, làm việc tại nhà hoặc sạc xe điện.
Nếu nhìn từ túi tiền của một hộ gia đình Việt Nam, bài báo này không nói rằng phải chờ chính sách xong mới lắp. Nó nói rằng chính sách đang dịch chuyển theo hướng coi rooftop solar và storage là một phần của bài toán hệ thống điện lớn hơn. Vì vậy, quyết định tốt nhất hiện nay vẫn là bắt đầu từ hóa đơn điện, nhu cầu ban ngày, và chất lượng mái nhà. Khi các biến đó rõ, PV mới thật sự là công cụ giảm tiền điện; ESS chỉ nên đi theo khi nó làm cho PV hữu ích hơn vào buổi tối hoặc trong tình huống dự phòng.
CTA nhẹ: Nếu gia đình muốn xem PV có hợp mái nhà hay không, hãy bắt đầu bằng 30 ngày hóa đơn điện và lịch dùng điện theo giờ; đó là cách nhanh nhất để biết nên ưu tiên PV trước hay cân nhắc thêm ESS.
